Het lichamelijke herstel na een spontane miskraam of curettage is meestal vlot. Gedurende 1 tot 2 weken is er nog wat bloedverlies en bruine afscheiding. Nadat het bloedverlies is gestopt, is het lichaam voldoende hersteld om weer opnieuw zwanger te worden. Zwanger worden wordt door een miskraam namelijk niet bemoeilijkt. De menstruatie komt na ongeveer 6 weken weer op gang, maar dit kan ook een paar weken eerder of later zijn. Uit onderzoek bleek dat de helft van de vrouwen na een miskraam binnen 4 maanden weer zwanger was.

Emotioneel herstel

Voor veel vrouwen is een bloeding in het begin van de zwangerschap moelijk ,omdat dit veel onzekerheid met zich meebrengt over de zwangerschap. Wanneer er een miskraam optreedt kan het verdriet diepgaand zijn. De miskraam betekent een streep door de toekomst en het brengt een abrupt einde aan alle plannen en fantasieen over het verwachte kind. Een miskraam komt meestal heel onverwacht, waardoor veel vrouwen aanvankelijk nogal geschokt en vol ongeloof reageren. Een klein deel van de vrouwen heeft een voorgevoel gehad , dat het niet goed zat. Verdrietige gevoelens zijn het meest intens binnen de eerste 4-6 weken en verdwijnen meestal bij 3-4 maanden. Bij sommige vrouwen bestaan deze gevoelens nog na 3-4 maanden. Uit onderzoek blijkt dat meer dan 50 % van de vrouwen een verwerkingsproces had van minstens een jaar en 20-25% na 1,5 jaar het verlies niet van zich had afgezet.

Naast gevoelens van verdriet kunnen er andere gevoelensbestaan zoals schuld, ongeloof, boosheid, een gevoel van leegte, falen van het eigen lichaam of jaloezie naar andere zwangere vrouwen toe. Deze gevoelens komen zeker in het begin veel voor en zijn zeer bergijpelijk. Er is tijd nodig om deze gevoelens te verwerken en er is geen reden ze te ontkennen of weg te stoppen.Evenmin is er reden voor schaamtegevoelens.

De vraag waarom u dit is overkomen en waarom het misging houdt u wellicht bezig.

De oorzaak van een miskraam is meestal een aanlegstoornis van de vrucht. Een gezondere leefwijze of minder stress had het niet kunnen voorkomen. Wel is het zo dat roken en alcohol de kans op een miskraam licht verhogen. Het is belangrijk dat bovenstaande gevoelens serieus worden genomen en dat er begrip voor wordt opgebracht. Realiseer u dat het verlies voor de buitenwereld meestal onzichtbaar is. Dit maakt het moeilijk om u gevoelens met anderen te delen. Zowel reacties uit de omgeving die steun geven, als reacties die kwetsen, zullen voorkomen.

De verwerking van een miskraam verschilt; iedereen doet het op haar of zijn eigen manier.Dit verschil in verwerking kan een druk op de relatie geven. Probeer hier samen over te praten en elkaar de ruimte en tijd te geven om het verlies te verwerken. Wanneer andere kinderen uit het gezin wisten dat u zwanger was, is het meestal goed om openlijk en op een eenvoudig manier over de miskraam te praten. Ook kan steun worden gezocht bij andere ouders, die hetzelfde hebben meegemaakt.

Om afscheid te nemen van de vrucht bestaan er verschillende mogelijkheden, wat u zou kunnen helpen bij de verwerking van het verlies. U kunt het bekijken, begraven op een speciale plek of een aandenken bewaren in de vorm van een echoafbeelding of het geven van een naam. Is er niets tastbaars van de vrucht, dan zou u een dagboek, een tekening kunnen maken of een gedicht kunnen schrijven.

Als de gevoelens van acute rouw voorbij zijn, kan het goed zijn langzaamaan weer bepaalde activiteiten op te pakken die afleiding geven. U voelt zelf wel wanneer dit voor u prettig is en u daaraan toe bent.

Nagesprek

Een nagesprek met de verloskundige of huisarts vindt meestal enkele weken na de miskraam plaats, afhankelijk van de eigen behoeft om met een hulpverlener te praten. Hierin kan worden teruggekomen op een aantal onderwerpen, zoals de oorzaak van de miskraam, het lichamelijk herstel of het op gang komen van de menstruatie. In dit gesprek kan ook de verwerking van het verlies besproken worden. Er kan worden ingegaan op vragen, gevoelens en angsten die spelen ten aanzien van een volgende zwangerschap, of indien op dat moment geen nieuwe zwangerschap wordt gewenst, kan een goede anticonceptiemethode worden besproken.

Vrouwen die na een miskraam opnieuw zwanger worden, voelen zich vaak de eerste tijd onzeker en bang. Ze zijn er wel blij mee, maar zijn ook bang dat het opnieuw mis zal gaan. Deze gevoelens zijn heel normaal. Meestal verloopt een volgende zwangerschap goed. Dit lijkt vaak een gunstig effect op het verdriet te hebben.

Wanneer een vrouw twee of meer opeenvolgende miskramen heeft doorgemaakt, is het mogelijk om nader onderzoek te laten doen. De verloskundige of huisarts kan hier meer informatie over geven.

Omdat de oorzaak van een miskraam meestal een aanlegstoornis van de vrucht is, is een behandeling niet mogelijk. Medicijnen of maatregelen zoals bedrust of stoppen met werken zijn zinloos. Een miskraam kan ook niet komen door bijvoorbeeld sporten of vrijen.
Hoewel een behandeling ontbreekt, bestaat er wel een keuze tussen 2 manieren waarop de miskraam kan plaatsvinden:

• afwachten tot de miskraam spontaan optreedt
• curettage, een ingreep waarbij onder verdoving het zwangerschapsweefsel via de schede en de baarmoederhals wordt verwijderd.

Meestal verloopt een miskraam spontaan zonder complicaties en zonder dat medisch ingrijpen medisch gezien echt nodig is. Afwachten is veilig en door het natuurlijke verloop de eerste week af te wachten kan tot 40% van de curettages worden voorkomen. Het natuurlijk verloop afwachten heeft de voorkeur en het beleid van de verloskundige en de huisarts is hierop gebaseerd. U bepaalt echter zelf wat het beste bij u past. De keuze is een kwestie van persoonlijke voorkeur. Bespreek het beleid met de verloskundige of de huisarts: weeg de voor- en nadelen tegen elkaar af en neem enkele dagen bedenktijd. Ook is een tussenoplossing altijd mogelijk, zoals enige tijd afwachten bijvoorbeeld een week en dan alsnog een curettage. Probeer zelf uw wensen en verlangens aan de verloskundige of huisarts kenbaar te maken, zodat het voor u op een passende wijze gebeurt.

De verloskundige zal bij bloedverlies of buikpijn eerst een aantal vragen stellen, over het bloedverlies, over eventuele buikpijn en/of andere klachten. Dit gesprek kan telefonisch plaatsvinden, waarin adviezen kunnen worden gegeven. De verloskundige kan hierna lichamelijk onderzoek doen op het spreekuur of tijdens een huisbezoek.

Hierbij onderzoekt de verloskundige de buik en beoordeelt de hoeveelheid bloedverlies. Soms wordt de baarmoedermond met behulp van een spreider ( speculum) onderzocht of wordt een inwendig ( vaginaal) onderzoek verricht.
Een zwangerschapstest is niet zinvol om erachter te komen of de vrucht nog leeft, omdat het zwangerschapshormoon in de urine ook lange tijd aantoonbaar blijft bij een miskraam.
Op basis van de vragen en het lichamelijk onderzoek bespreekt de verloskundige of afwachten ( van het natuurlijk beloop ) verantwoord is.
De verloskundige zal over het verloop van het bloedverlies en de buikpijn voorlichting geven en hierbij de volgende instructies geven. Als zich verder geen bijzonderheden voordoen, vindt na circa 1 week een controle plaats.

Bij de volgende verschijnselen is het verstandig om eerder contact op te nemen met de verloskundige voor een tussentijdse controle:

• Toename in bloedverlies (meer dan 2 maandverbanden per dag doordrenkt met bloed)
• Toename in pijn of constante pijn
• koorts > 38 C
• ongerustheid

Een echo-onderzoek wordt verricht als afwachten te bezwaarlijk is of om meer duidelijkheid te krijgen over het bloedverlies. Bedenk hierbij dat een echo-onderzoek niets verandert aan de uitkomst van de zwangerschap en dat dit geen invloed heeft op de stappen die worden ondernomen, namelijk het natuurlijk verloop afwachten. Echter wanneer de verloskundige aan iets ernstigs denkt, bijvoorbeeld een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, zal zij uiteraard wel een echo laten maken.

Een controle na een week vindt plaats bij vrouwen die een miskraam hebben gehad en waarbij zich geen bijzonderheden hebben voorgedaan. Er wordt beoordeeld of de vrucht geheel is uitgestoten (complete miskraam) door het lichamelijk onderzoek te herhalen.

Bij vrouwen waarbij de afloop nog onduidelijk is, wordt nader onderzoek verricht. De verloskundige zal eerst informeren naar de aanwezigheid, duur en omvang van het bloedverlies en herhaalt vervolgens het lichamelijk onderzoek. Dit kan thuis of elders plaatsvinden. Afhankelijk van het feit of er een miskraam heeft plaatsgevonden of dat de zwangerschap intact is gebleven, zijn er verschillende mogelijkheden die de verloskundige met u zal bespreken.

Vaginaal bloedverlies of buikpijn zijn de eerste tekenen van een dreigende miskraam.

Het patroon, de duur en de hevigheid van het bloedverlies evenals de buikpijn kunnen verschillen en kunnen niet alles voorspellen over de uitkomst van de zwangerschap: bij vaginaal bloedverlies blijft de kans groot dat de zwangerschap doorgaat en dat er uiteindelijk een gezond kind wordt geboren.

Over het algemeen is het bloedverlies in de eerste week hevig; 2 maandverbanden doordrenkt met bloed per dag. Het bloedverlies gaat vaak gepaard met bloedstolsels ( donkerrode kleur en gladde vorm ). Vaak treedt samen met het bloedverlies ook buikpijn op en deze is meestal het heftigst op de derde dag van het bloedverlies. De pijn kan uitstralen tot in de rug of de bovenbenen en kan op weeen lijken. Na 8 dagen verminderen beiden meestal sterk. Zwangerschapsverschijnselen of -gevoel zoals gespannen borsten en misselijkheid nemen meestal af vlak voor een miskraam. Bij de helft tot driekwart van de vrouwen vindt uitstoting van de vrucht plaats binnen 1 week.

Soms duurt deze periode langer. In de meeste gevallen is de vrucht niet aanwezig of herkenbaar als een klein mensje, maar worden bloedstolsels met een vruchtzak gezien. De vruchtzak is herkenbaar als een met vocht gevuld blaasje met een vlezig omhulsel, dat gedeeltelijk met roze vlokken is bekleed.

Bij 6 weken zwangerschap is de vrucht 6 mm, bij 8 weken ruim 1 cm, bij 12 weken 7 cm en bij 16 weken 15 cm. Als de vrucht uitgestoten wordt, is deze meestal kleiner dan past bij de duur van de zwangerschap, omdat het al eerder gestopt is met groeien.

Wanneer de vrucht is uitgestoten, nemen het bloedverlies en de buikpijn geleidelijk in ongeveer 1 week af en voelt men zich opmerkelijk beter. Wanneer de vrucht niet geheel is uitgestoten, zullen het bloedverlies en de buikpijn tijdelijk ophouden, maar daarna weer terugkomen. Indien de vrucht of bloedstolsels kunnen worden opgevangen in een potje met water, kan de verloskundige dit bekijken. Het is echter soms moeilijk te beoordelen of de vrucht in zijn geheel is uitgestoten. Tekenen van complete uitstoting van de vrucht zijn afname van buikpijn en bloedverlies.

• Cuisinier M, Janssen H. Met lege handen. Vrouwen over het verlies van hun baby in de zwangerschap of rond de bevalling.Van Holkema en Warendorf, 3e druk 2000. ISBN 9026966997

• Van Buuren M, Braam W. Als je zwangerschap misloopt. De kern, Baarn, ISBN 9032506749

• Spitz B, Keirse M en Vandermeulen A. Tussen iets en niets, omgaan met het verlies van een prille zwangerschap. Lannoo, Tielt, 1998 ISBN 9020934449
• Cuisinier M. Als je baby sterft. Unieboek/Van Reemst 2002, ISBN 9026925360

Website:

• Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie ( NVOG ), folders en brochures op het gebied van de verloskunde, gynaecologie en voortplantingsgeneeskunde zijn te vinden op de website van de NVOG, www.nvog.nl, rubriek patientenvoorlichting.

Er bestaan geen landelijke hulporganisaties, die zich speciaal richten op vrouwen die een miskraam hebben doorgemaakt.Er zijn echter wel een aantal instanties behulpzaam bij het beantwoorden van vragen en bij het zoeken van hulp en steun in de woonomgeving.

• Vrouwengezondheidscentrum Isis, Stichting lotgenotencontact bij miskraam. Obiplein 4, 1094 RB Amsterdam. Tel: 020 - 6934358  (werkdagen 10.00 – 13.00 uur

Isis heeft tot doel om assertiviteit en mondigheid bij vrouwen te bevorderen. Zij geeft informatie over zelfhulporganisaties en over het project Lotgenotencontact.

• Stichting Freya, patientenvereniging voor vruchtbaarheidsproblematiek. Postbus 476, 6600 AL Wijchen. Tel: 024 – 6451088 Fax: 024 – 6454605 www.freya.nl

Landelijke vereniging die vanuit ervaringsdeskundigheid een luisterend oor kan bieden en informatie kan verstrekken aan paren, die ongewild kinderloos zijn. Freya kan ook bemiddelen bij lotgenotencontact bij paren, die een miskraam hebben meegemaakt.

Een miskraam is het verlies van een niet-levensvatbare vrucht in de eerste 16 weken van de zwangerschap.
Vaginaal bloedverlies en/of buikpijn zijn meestal de eerste tekenen van een miskraam.
Bloedverlies komt regelmatig voor bij een zwangere vrouw. Men spreekt van een dreigende miskraam. Een zwangerschap waarbij bloedverlies optreedt, zal niet altijd eindigen in een miskraam.
Uiteindelijk zal 1 op de 10 zwangerschappen eindigen in een miskraam.

Oorzaak van een miskraam

Meestal wordt een miskraam veroorzaakt door een fout die optreedt bij de bevruchting van de zaadcel met de eicel. Dit veroorzaakt dan een ernstige chromosoomafwijking in de vrucht, waardoor de vrucht niet levensvatbaar is. Chromosomen zijn onmisbaar bij de ontwikkeling van een vrucht naar een kind. Bij een ernstige chromosomenafwijking is een goede ontwikkeling dus onmogelijk. De vrucht wordt niet goed aangelegd en de natuur vindt als het ware een logische oplossing; het groeit niet verder en het lichaam stoot het af. In de regel gaat het hier niet om erfelijke afwijkingen, zodat er geen gevolgen zijn voor een volgende zwangerschap.

In deze informatie is het normale verloop van een (dreigende) miskraam beschreven, wat er kan gebeuren als een miskraam is vastgesteld en welke gevoelens een rol kunnen spelen. Hierop kunnen altijd uitzonderingen bestaan, waardoor het verloop anders kan zijn. Wanneer er nog vragen zijn na het lezen van de informatie of wanneer u ongerust bent, neem dan altijd contact op met u verloskundige of huisarts.